نفوذ در «اقطار آسمان‌ها و زمین» در روایات

در تفاسیر روایی، دو روایت ذیل این آیات دیده می‌شود. هر دو روایت به نشئات آینده اشاره دارند که در آن خداوند تمام جنیان و انسان‌ها را در زمین گرد هم جمع می‌کند. سپس به فرمان او آسمان‌های هفت‌گانه یکی بعد از دیگری فرود آمده و اهل زمین را در بر می‌گیرند. آن گاه خداوند گروه جنیان و انسان‌ها را مورد خطاب قرار می‌دهد که اگر می‌توانید در اقطار آسمان‌ها و زمین نفوذ کنید.

بحرانی در تفسیر البرهان به نقل از تفسیر قمی، روایتی را از امام باقر ع نقل می‌کند که در آن امام باقر ع این اتفاق را مربوط به دوران نفخه فزع می‌دانند؛

« علي بن إبراهيم، قال: حدثني أبي، عن محمد بن أبي عمير، عن منصور بن يونس، عن عمرو ابن أبي شيبة، عن أبي جعفر (عليه السلام)، قال: سمعته يقول ابتداء منه: «إن لله إذا بدا له أن يبين خلقه و يجمعهم لما لا بد منه، أمر مناديا ينادي، فيجتمع الإنس و الجن في أسرع من طرفة عين، ثم أذن لسماء الدنيا فتنزل، و كان من وراء الناس، و أذن للسماء الثانية فتنزل، و هي ضعف التي تليها، فإذا رآها أهل السماء الدنيا، قالوا: جاء ربنا. قالوا:  [لا] و هو آت،- يعني أمره- حتى تنزل كل سماء، [تكون‏] واحدة [منها] من وراء الاخرى، و هي ضعف التي تليها، ثم يأتي أمر الله في ظلل من الغمام و الملائكة و قضي الأمر و إلى الله ترجع الأمور، ثم يأمر الله مناديا ينادي: «يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ فَانْفُذُوا لا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطانٍ».

قال: و بكى (عليه السلام) حتى إذا سكت، قلت: جعلني الله فداك، يا أبا جعفر، و أين رسول الله (صلى الله عليه و آله) و أمير المؤمنين (عليه السلام) و شيعته؟. فقال أبو جعفر (عليه السلام): «رسول الله (صلى الله عليه و آله) و علي (عليه السلام) و شيعته، على كثبان من المسك الأذفر، على منابر من نور، يحزن الناس و لا يحزنون، و يفزع الناس و لا يفزعون» ثم تلا هذه الآية « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ » [نمل۸۲]  فالحسنة: ولاية علي (عليه السلام). ثم قال: «لا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ هذا يَوْمُكُمُ الَّذِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ.» [انبیاء۱۰۳]» (بحرانی، البرهان في تفسير القرآن، ج‏۵، ص ۲۳۸)

« علی بن ابراهیم، از پدرش، از محمد بن ابی عمیر، از منصور بن یونس، از عمرو بن ابی شیبه، از امام باقر علیه السلام نقل کرده است. او می گوید شنیدم که حضرت با نام خدا شروع کرد و گفت: وقتی برای خداوند «بدا» حاصل شود که مخلوقات خود را آشکار سازد و آنها را برای کار ضروری جمع نماید، به یک ندا دهنده ای دستور می دهد که ندا دهد تا انس و جن در یک چشم به هم زدن گرد هم آیند. سپس به آسمان اول دستور می دهد تا فرود بیاید و خودش در پشت سر مردم است، و به آسمان دوم نیز دستور می دهد فرود بیاید و آن، دو برابر آسمان اول است. وقتی ساکنان آسمان اول، آسمان  دوم را ببینند، خواهند گفت: پروردگار ما آمد. گفتند: نه ولی او می آید _ مقصود امر و فرمان اوست _ تا این که همه آسمان ها فرود آیند به گونه ای که هر کدام از آنها پشت سر دیگری قرار گیرد و هر کدام دو برابر قبلی باشند. سپس امر و دستور خداوند در سایبانی از ابرها و فرشتگان می آید و کار انجام می شود و همه کارها به سوی خداوند بازگردانده می شود. آن گاه خداوند به ندا دهنده ای دستور می دهد که ندا دهد: «یَا مَعْشَرَ الجِنِّ والإِنسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَن تَنفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاواتِ والأَرْضِ فَانفُذُوا لا تَنفُذُونَ إِلا بِسُلطَانٍ» حضرت گریست تا این که ساکت شد. به او گفتم ای ابو جعفر! خداوند مرا فدای تو گرداند. پس رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و علی علیه السلام و شیعیان او کجا هستند؟ امام باقر علیه السلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و علی علیه السلام و شیعیان او، در تپه ای از عطرهای خوشبو و بر منبرهایی از نور نشسته اند. مردم غمگین و ناراحت هستند ولی آنها غمگین نیستند، و مردم می ترسند ولی آنها نمی ترسند. سپس این آیه را تلاوت کرد: «مَن جَاء بِالحَسَنَهِ فَلهُ خَیْرٌ مِّنْهَا وهُم مِّن فَزَعٍ یَومَئِذٍ آمِنُونَ» [هر کس نیکی به میان آورد، پاداشی بهتر از آن خواهد داشت و آنان از هراس آن روز ایمنند]. پس حسنه همان ولایت علی علیه السلام می باشد. سپس این آیه را خواند «لا یَحْزُنُهُمُ الفَزَعُ الأَکْبَرُ وتَتَلقَّاهُمُ المَلائِکَهُ هَذَا یَومُکُمُ الذِی کُنتُمْ تُوعَدُونَ» [دلهره بزرگ آنان را غمگین نمی کند و فرشتگان از آنها استقبال می کنند (و به آنان می گویند) این همان روزی است که به شما وعده می دادند»

طبرسی نیز در مجمع البیان روایتی را از امام صادق ع نقل می‌کند. توصیف صورت گرفته در این روایت همانند روایت پیشین است. اما در این روایت زمان وقوع این واقعه قیامت خواهد بود؛

« روى مسعدة بن صدقة عن كليب قال كنا عند أبي عبد الله (ع) فأنشأ يحدثنا فقال إذا كان يوم القيامة جمع الله العباد في صعيد واحد و ذلك أنه يوحي إلى السماء الدنيا أن اهبطي بمن فيك فيهبط أهل السماء الدنيا بمثلي من في الأرض من الجن و الإنس و الملائكة ثم يهبط أهل السماء الثانية بمثل الجميع مرتين فلا يزالون كذلك حتى يهبط أهل سبع سماوات فيصير الجن و الإنس في سبع سرادقات من الملائكة ثم ينادي مناد «يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ …» الآية فينظرون فإذا قد أحاط بهم سبعة أطواق من الملائكۀ.» (طبرسی، مجمع البيان في تفسير القرآن، ج‏۹، ص ۳۱۱)

و مسعدة بن صدقه از كليب روايت كرده كه ما خدمت حضرت ابى عبد اللَّه صادق عليه السلام بوديم پس شروع نمود بحديث گفتن براى ما و فرمود هر گاه روز قيامت شود خداوند تمام بندگان را در يك زمين جمع كند و اين چنان است كه به آسمان دنيا وحى فرمايد كه هر كس در تو است پائين فرست پس اهل آسمان دنيا دو برابر آنچه در زمين است از پريان و آدميان و فرشتگان فرود آيند، سپس اهل آسمان دوّم دو برابر همه آنها فرود آيند پس پيوسته اهل آسمان‌ها يكى بعد از ديگرى بزير آيند تا اينكه اهل هفت آسمان همگى هبوط نمايند، پس پريان و آدميان در ميان هفت فوج و حجاب از فرشتگان قرار مي‌گيرند، سپس منادى ندا مي‌كند اى گروه جنّ و انس اگر قدرت و نيرو داريد در اقطار آسمان‌ها و زمین نفوذ کنید، پس نگاه مي‌كنند كه ناگاه هفت فوج از فرشتگان ايشان را محاصره مي‌كنند.

– بحرانى، سيد هاشم بن سليمان، ۱۳۷۴ ش، البرهان في تفسير القرآن، قم، مؤسسه بعثت

–  طبرسى، فضل بن حسن، ۱۳۷۲ ش، مجمع البيان فى تفسير القرآن، تهران، ناصر خسرو.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *