تایید صحت علم نجوم


صحیح بودن علم نجوم و آگاهی پیامبران از این علم


الحديت-روايات تربيتى    ج۲۶۸   ص : ۲۶۷

قال موسى بن جعفر عليهما السّلام: اللَّه تبارك و تعالى قد مدح النّجوم و لو لا انّ النجوم صحيحة ما مدحها اللَّه عزّ و جلّ و الأنبياء كانوا عالمين بها.

حضرت موسى بن جعفر عليهما السّلام به هارون الرّشيد فرمود:

خداوند از نجوم به نيكى ياد كرده و آن را مدح فرموده است و اگر نجوم صحيح و واقعى نمى‏بود خداوند آن را مدح نميكرد. سپس فرمود پيامبران الهى از علم نجوم آگاهى داشتند و بچند آيه استشهاد كرد.

تایید پرداختن به نجوم تا از حد يگانه ‏پرستى بیرون نرود


بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار    ج‏۵۵    ص : ۲۱۷

وَ فِي الْكِتَابِ الْمَذْكُورِ، أَيْضاً عَنْ مُحَمَّدٍ وَ هَارُونَ ابْنَيْ أَبِي سَهْلٍ وَ كَتَبَا إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَبَانَا وَ جَدَّنَا كَانَا يَنْظُرَانِ فِي النُّجُومِ فَهَلْ يَحِلُّ النَّظَرُ فِيهَا قَالَ نَعَمْ‏ وَ فِيهِ، أَيْضاً أَنَّهُمَا كَتَبَا إِلَيْهِ نَحْنُ وُلْدُ بَنِي نَوْبَخْتَ الْمُنَجِّمِ وَ قَدْ كُنَّا كَتَبْنَا إِلَيْكَ هَلْ يَحِلُّ النَّظَرُ فِيهَا فَكَتَبْتَ نَعَمْ وَ الْمُنَجِّمُونَ يَخْتَلِفُون فِي صِفَةِ الْفَلَكِ فَبَعْضُهُمْ يَقُولُ إِنَّ الْفَلَكَ فِيهِ النُّجُومُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ مُعَلَّقٌ بِالسَّمَاءِ وَ هُوَ دُونَ السَّمَاءِ وَ هُوَ الَّذِي يَدُورُ بِالنُّجُومِ وَ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ وَ السَّمَاءِ فَإِنَّهَا لَا تَتَحَرَّكُ وَ لَا تَدُورُ وَ يَقُولُونَ دَوَرَانُ الْفَلَكِ تَحْتَ الْأَرْضِ وَ إِنَّ الشَّمْسَ تَدُورُ مَعَ الْفَلَكِ‏ تَحْتَ الْأَرْضِ وَ تَغِيبُ فِي الْمَغْرِبِ تَحْتَ الْأَرْضِ وَ تَطْلُعُ بِالْغَدَاةِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَكَتَبَ نَعَمْ مَا لَمْ يَخْرُجْ مِنَ التَّوْحِيد

آسمان و جهان-ترجمه كتاب السماء و العالم بحار    ج‏۲    ص : ۱۸۷

و از همان كتاب از محمّد و هارون پسران أبى سهل كه بامام ششم عليه السّلام نوشتند پدر و جد ما در علم نجوم مطالعه داشت براى ما حلال است نظر در آن؟ فرمود: آرى‏ و در آنست نيز كه هر دو آنها بامام عليه السّلام نوشتند ما فرزندان نوبخت منجميم و استجازه از شما كرديم كه براى ما حلال است نظر در آن، نوشتى: آرى و منجمان در وصف فلك اختلافات دارند برخى گويند فلكى كه در آن اختران و خورشيد و ماهند آويخته‏ اند بآسمان و زير آسمانست و آنست كه همه اختران و خورشيد و ماه را ميچرخاند و خود، و خود آسمان نه حركت دارد، نه ميچرخد و ميگويند، چرخش فلك زير زمين هم هست، و خورشيد با فلك زير زمين ميچرخد و در نهانگاه زير زمين بمغرب ميرود و بامداد از شرق طلوع ميكند، جواب نوشت: آرى، تا از حد يگانه‏ پرستى بيرون نرود.

هر که ازدانشمندان قرآن، از علم نجوم فرا گيرد، ايمان و يقين او بيفزايد


بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار    ج‏۵۵    ص : ۲۱۷

النُّجُومُ، نَقْلًا مِنْ كِتَابِ رَبِيعِ الْأَبْرَارِ عَنْ عَلِيٍّ ع مَنِ اقْتَبَسَ عِلْماً مِنْ عِلْمِ النُّجُومِ مِنْ حَمَلَةِ الْقُرْآنِ ازْدَادَ بِهِ إِيمَاناً وَ يَقِيناً ثُمَّ تَلَا إِنَّ فِي اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ «۲»

آسمان و جهان-ترجمه كتاب السماء و العالم بحار    ج‏۲    ص : ۱۸۷

در النجوم: بنقل از كتاب ربيع الابرار از على عليه السّلام هر كه از دانشمندان قرآن از علم نجوم فرا گيرد، ايمان و يقين او بيفزايد سپس خواند «راستى در گردش شب و روز، ۶- يونس»  و در آنست نيز از ميمون بن مهران كه مبادا نجوم را دروغ شماريد كه دانشى است از دانشهاى نبوت.

نجوم یکی از چهار علم است برای شناختن روزگارها


بحارالانوار   ج۱   ص۲۱۸   س۰   ف۱۰۲۹

الْجَوَاهِرُ لِلْكَرَاجُكِيِّ، قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع الْعُلُومُ أَرْبَعَةٌ الْفِقْهُ لِلْأَدْيَانِ وَ الطِّبُّ لِلْأَبْدَانِ وَ النَّحْوُ لِلِّسَانِ وَ النُّجُومُ لِمَعْرِفَةِ الْأَزْمَانِ

بنادر البحار-ترجمه و شرح خلاصه دو جلد بحار الانوار، ترجمه ‏فارسى، ص: ۱۳۹

(۱) ۱۸- امير المؤمنين (عليه السّلام) فرموده: علوم و دانشها چهار است: (۱) دانائى براى اديان و كيشها، و (۲) طبّ و درمان نمودن براى تن‏ها، و (۳) قواعد نحو براى زبان و (۴) علم نجوم و ستاره‏شناسى براى شناختن روزگارها.

چون نجوم ياد شود خاموش باشيد


بحارالانوار   ج۵۵   ص۲۷۶  

وَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا ذُكِرَ أَصْحَابِي فَأَمْسِكُوا وَ إِذَا ذُكِرَ الْقَدَرُ فَأَمْسِكُوا وَ إِذَا ذُكِرَتِ النُّجُومُ فَأَمْسِكُوا

آسمان و جهان-ترجمه كتاب السماء و العالم بحار، ج‏۲، ص: ۲۳۲

از ابن مسعود كه رسول خدا صلى اللَّه عليه و اله فرمود: چون نام اصحابم برده شود خاموش باشيد، چون نام قدر برده شود، خاموش باشيد، و چون نجوم ياد شود خاموش باشيد

پس از علم قرآن اشرف از علم نجوم نيست؛ فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً مقصود ۱۲ برج و ۷ سيّاره است


بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار    ج‏۵۵    ص : ۲۱۷

النُّجُومُ، مِنْ كِتَابِ نُزْهَةِ الْكِرَامِ وَ بُسْتَانِ الْعَوَامِّ تَأْلِيفِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ الْحَسَنِ السَّرَاوِيِّ وَ هَذَا الْكِتَابُ خَطُّهُ بِالْعَجَمِيَّةِ تَكَلَّفْنَا مِنْ نَقْلِهِ إِلَى الْعَرَبِيَّةِ فَذَكَرَ فِي أَوَاخِرِ الْمُجَلَّدِ الثَّانِي مِنْهُ مَا هَذَا لَفْظُ مَنْ أَعْرَبَهُ وَ رُوِيَ أَنَّ هَارُونَ الرَّشِيدَ بَعَثَ إِلَى مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع فَأَحْضَرَهُ فَلَمَّا حَضَرَ عِنْدَهُ قَالَ إِنَّ النَّاسَ يَنْسُبُونَكُمْ يَا بَنِي فَاطِمَةَ إِلَى عِلْمِ النُّجُومِ وَ أَنَّ مَعْرِفَتَكُمْ بِهَا مَعْرِفَةٌ جَيِّدَةٌ وَ فُقَهَاءُ الْعَامَّةِ يَقُولُونَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ إِذَا ذَكَرُوا فِي أَصْحَابِي فَاسْكُتُوا وَ إِذَا ذَكَرُوا الْقَدَرَ فَاسْكُتُوا وَ إِذَا ذَكَرُوا النُّجُومَ فَاسْكُتُوا وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع كَانَ أَعْلَمَ الْخَلَائِقِ بِعِلْمِ النُّجُومِ وَ أَوْلَادُهُ وَ ذُرِّيَّتُهُ الَّذِينَ تَقُولُ الشِّيعَةُ بِإِمَامَتِهِمْ كَانُوا عَارِفِينَ بِهَا فَقَالَ لَهُ الْكَاظِمُ ع هَذَا حَدِيثٌ ضَعِيفٌ وَ إِسْنَادُهُ مَطْعُونٌ فِيهِ وَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَدْ مَدَحَ النُّجُومَ وَ لَوْ لَا أَنَّ النُّجُومَ صَحِيحَةٌ مَا مَدَحَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْأَنْبِيَاءُ ع كَانُوا عَالِمِينَ بِهَا وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى فِي حَقِّ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ الرَّحْمَنِ ع وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ وَ قَالَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ  فَقالَ إِنِّي سَقِيمٌ «۱» فَلَوْ لَمْ يَكُنْ عَالِماً بِعِلْمِ النُّجُومِ مَا نَظَرَ فِيهَا وَ مَا قَالَ إِنِّي سَقِيمٌ وَ إِدْرِيسُ ع كَانَ أَعْلَمَ أَهْلِ زَمَانِهِ بِالنُّجُومِ وَ اللَّهُ تَعَالَى قَدْ أَقْسَمَ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ وَ إِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ وَ قَالَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ وَ النَّازِعاتِ غَرْقاً إِلَى قَوْلِهِ فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً وَ يَعْنِي بِذَلِكَ اثْنَيْ عَشَرَ بُرْجاً وَ سَبْعَةَ سَيَّارَاتٍ وَ الَّذِي يَظْهَرُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهَارِ بِأَمْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ بَعْدَ عِلْمِ الْقُرْآنِ مَا يَكُونُ أَشْرَفَ مِنْ عِلْمِ النُّجُومِ وَ هُوَ عِلْمُ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْأَوْصِيَاءِ وَ وَرَثَةِ الْأَنْبِيَاءِ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عَلاماتٍ وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ «۲» وَ نَحْنُ نَعْرِفُ هَذَا الْعِلْمَ وَ مَا نَذْكُرُهُ فَقَالَ لَهُ هَارُونُ بِاللَّهِ عَلَيْكَ يَا مُوسَى هَذَا الْعِلْمُ لَا تُظْهِرُوهُ عِنْدَ الْجُهَّالِ وَ عَوَامِّ النَّاسِ حَتَّى لَا يُشَنِّعُوا عَلَيْكَ وَ نَفِّسِ الْعَوَامَّ بِهِ وَ غَطِّ هَذَا الْعِلْمَ وَ ارْجِعْ إِلَى حَرَمِ جَدِّكَ ثُمَّ قَالَ لَهُ هَارُونُ وَ قَدْ بَقِيَ مَسْأَلَةٌ أُخْرَى بِاللَّهِ عَلَيْكَ أَخْبِرْنِي بِهَا فَقَالَ لَهُ سَلْ فَقَالَ لَهُ بِحَقِّ الْقَبْرِ وَ الْمِنْبَرِ وَ بِحَقِّ قَرَابَتِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَخْبِرْنِي أَنْتَ تَمُوتُ قَبْلِي أَوْ أَنَا أَمُوتُ قَبْلَكَ لِأَنَّكَ تَعْرِفُ هَذَا مِنْ عِلْمِ النُّجُومِ فَقَالَ لَهُ مُوسَى ع آمِنِّي حَتَّى أُخْبِرَكَ فَقَالَ لَكَ الْأَمَانُ فَقَالَ أَنَا أَمُوتُ قَبْلَكَ وَ مَا كَذَبْتُ وَ لَا أَكْذِبُ وَ وَفَاتِي قَرِيب‏

آسمان و جهان-ترجمه كتاب السماء و العالم بحار    ج‏۲    ص : ۱۸۷

روايت است كه هارون الرشيد موسى بن جعفر عليه السّلام را بحضور خود آورد و گفت: مردم شما را ستاره ‏شناس دانند اى زاده‏ هاى فاطمه، و ميگويند شماها آن را خوب ميدانيد، و فقهاء عامه ميگويند: رسول خدا صلى اللَّه عليه و اله فرموده: در باره اصحاب من خموش باشيد و در باره قدر خموش باشيد و در باره نجوم هم خموش باشيد، و امير المؤمنين داناتر مردم بود بنجوم و هم فرزندانش كه امام شيعه هستند.

امام كاظم عليه السّلام فرمود: اين حديث ضعيف است و سندش مورد طعن است، و خدا تعالى ستاره‏ ها را ستوده و اگر علم نجوم درست نبود خداى عزّوجلّشان نميستود پيغمبران بدان دانا بودند و خدا در باره ابراهيم خليل الرحمن فرمود: «همچنين نموديم بابراهيم ملكوت آسمانها و زمين را و تا بوده باشد از موقنان، ۷۵- الانعام» و در جاى ديگر فرموده: «و نگاه كرد در نجوم و گفت من بيمارم، ۸۹- الصافات» و اگر علم نجوم نميدانست، در آنها ننگريست و نميگفت من بيمارم.

ادريس اعلم زمانش بوده بنجوم، و خدا تعالى سوگند ياد كرده بمواقع نجوم و آن را سوگندى گر بدانند بزرگ شمرده در جاى ديگر قرآن فرموده وَ النَّازِعاتِ غَرْقاً- تا فرمايد فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً و مقصود ۱۲ برج و ۷ سيّاره است، و آنچه در شب و روز بفرمان خدا عزّ و جلّ پديدار مى‏شود، و پس از علم قرآن اشرف از علم نجوم نيست، و آن دانش أنبياء و اوصياء و وارثان انبياء است كه خدا عزّ و جلّ فرموده «و نشانه است و به ستاره هم ره جويند، ۱۶- النحل» ما هم اين علم را ميشناسيم و آن را فاش نكنيم، هارون گفت: اى موسى تو را بخدا اين علم نزد جهال و مردم عوام پديدار نكنيد تا بر شما سرزنش كنند و عوام بدان ببالند، اين دانش را نهان دار و بحرم جدّت برگرد، سپس هارون گفت بيك مسأله ديگر باقى است تو را بخدا بمن خبر ده، فرمود: بپرس، گفت بحق قبر و منبر و بحق خويشى تو با رسول خدا صلى اللَّه عليه و اله بمن بگو تو پيش از من ميميرى يا من پيش از تو؟ زيرا تو اين را از علم نجوم ميدانى، فرمود: بمن امان بده تا بگويم، گفت: تو در امانى، فرمود من پيش از تو بميرم، و بمن دروغ گفته نشده و دروغ نگويم، و مرگ من نزديك است.

غیر حدیث، نظر شیخ بهایی


آسمان و جهان-ترجمه كتاب السماء و العالم بحار    ج‏۲      ص : ۲۳۴

شيخ بهائى- ره- گفته: وابستن حوادث زمين باجرام آسمانى با عقيده باينكه آنها آفريننده يا شريك در آفرينش‏اند بمسلمان روا نيست و علم نجوم بر اين پايه كفر است- العياذ باللَّه- و حديث نهى از علم نجوم بهمين معنا است، و اگر گويند اوضاع كواكب نشانه برخى حوادث اين جهانند كه خدا آفريند چنانچه حركات و اوضاع نبض نزد طبيب نشانه صحت و بيماريند، و چنانچه لرزيدن برخى اندام تن را نشانه احوال آينده گيرند، اين مانعى ندارد، و روايات صحت علم نجوم و جواز نقل آن بر اين معنا است (۱) سپس گفته: پيشگوئى منجمان در امور آينده بر سه پايه است.

۱- برخى مستند باصحاب وحى سلام اللَّه عليهم است.

۲- بر قواعدى كه گويند بتجربه بدست آمده است، امور چندى كه نيروى بشرى غالباً بضبط و احاطه بر آنها عاجز است (۲) چنانچه امام صادق عليه السّلام فرمود:

بسيارش درك نشود و كمش بى‏نتيجه است از اين رو اختلاف كلمه دارند، و احكام آنها دچار خطاء است، و اگر كسى اصول درست آن را بدست آرد درست گويد چنانچه كلام امام صادق عليه السّلام پيش از اين فصل بر آن گويا است، يعنى در روايت ابن سيابه، ولى دسترسى بدان دشوار است و براى كمى ميسّر است و اللَّه الهادى الى سواء السبيل.

القا خدا به روح القدس و او به نجوم


بحارالانوار   ج۲۵   ص۷۰  

شي، ]تفسير العياشي[ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ الصَّيْرَفِيِّ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَ رُوحَ الْقُدُسِ وَ لَمْ يَخْلُقْ خَلْقاً أَقْرَبَ إِلَيْهِ مِنْهَا وَ لَيْسَتْ بِأَكْرَمِ خَلْقِهِ عَلَيْهِ فَإِذَا أَرَادَ أَمْراً أَلْقَاهُ إِلَيْهَا فَأَلْقَاهُ إِلَى النُّجُومِ فَجَرَتْ بِهِ

تفسير عياشى: صيرفي از شخصى كه باو خبر داد نقل كرد كه حضرت صادق عليه السّلام فرمود خداوند تبارك و تعالى روح القدس را آفريد مخلوقى از او نزديكتر بخدا نيست نه اينكه بهترين مخلوق خدا باشد هر گاه تصميمى بگيرد باو القا مى‏كند آنگاه او تحويل به نجوم (يعنى ائمه عليهم السّلام) ميدهد و آنها طبق آن رفتار مى‏كنند.