قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما تُغْنِي الْآياتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ (یونس: ۱۰۱)

بگو: «بنگريد كه در آسمانها و زمين چيست؟» و[لى‌] نشانه‌ها و هشدارها، گروهى را كه ايمان نمى‌آورند سود نمى‌بخشد.

خلاصه:

 نشانه‌ها و عبرت‌ها را از اختلاف شب و روز و جریان ستارگان و كوه‌ها و … ببینید، زیرا دقت در آنها انسان را به ایمان و شناسایی پروردگار تعالی راهبری می‌كند و به یگانگی و علم و قدرت و حكمت وی دلالت می‌نماید.این آیات با كثرتی كه دارد برای تنبه مردمی كه روی این نشانه‌ها تفكر نمی‌كنند و ایمان بحق را نمی‌خواهند سودی ندارد.

متن تفسیر:

خدای سبحان آیات زیر را برای ازدیاد تنبیه و ارشاد مردم بیان فرموده كه گوید:

«قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْض»:

ای محمد(ص) به كسی كه از آیات و نشانه‌ها از تو سؤال می‌كند بگو: بنگرید و نشانه‌ها و عبرت‌ها را از اختلاف شب و روز و جریان ستارگان و افلاك و كوه‌ها و دریاها و درختان و میوه‌ها و حیوانات گوناگون ببینید، زیرا دقت در فرد فرد و یا جملگی آنها انسان را به ایمان و شناسایی پروردگار تعالی راهبری می‌كند و به یگانگی و علم و قدرت و حكمت وی دلالت می‌نماید.

«وَ ما تُغْنِی الْآیاتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا یُؤْمِنُونَ»:

یعنی این نشانه‌ها و برهانهای آشكار با كثرت و ظهوری كه دارد و نیز این فرستادگان بیم دهنده برای تنبه مردمی كه روی این نشانه‌ها تفكر و تدبر نمی‌كنند و ایمان بحق را نمی‌خواهند سودی نمی‌دهد.

و برخی گفته‌اند: معنای «ما تُغْنِی» یعنی چه چیز بدانها سود دهد از جلب منفعت و دفع زیان در وقتی كه راهنمای آنان نباشد؟ و روی این قول لفظ «ما» استفهامیه است و رسم حسن بر این بود كه هر گاه این آیه را می‌خواند فریاد می‌زد و می‌گفت: برهانها و حجتهای آشكار برای مردمی كه آنها را نمی‌پذیرند سودی ندهد.

و امام صادق علیه السلام فرمود: در شب معراج جبرئیل برای رسول خدا(ص) براق آورد و آن حضرت بر آن سوار شده به بیت المقدس آمد، در آنجا بگروهی از پیمبران برخورد و آنها را ملاقات كرده برگشت و چون صبح شد به اصحاب خود فرمود:

من دوش به بیت المقدس رفته و برادران پیغمبر خود را ملاقات كردم، حاضران پرسیدند:

چگونه در یك شب به بیت المقدس رفتی و باز گشتی؟ فرمود: جبرئیل برای من براق را آورد و بر آن سوار شده این مسافت را طی كردم، و نشانه‌اش این است كه در سر فلان آب به كاروانی از أبی سفیان بر خوردم كه شتر قرمز رنگی را گم كرده و در جستجوی آن بودند.

این سخنان را كه از آن حضرت شنیدند نگاهی بهم كرده برخی از آنها گفتند:

ممكن است سوار تندروی بنزد او آمده و این خبر را باو داده است ولی شما بشام رفته و آنجا را دیده‌اید اكنون از بازارها و تاجران شام از وی سؤال كنید و ببینید چه می‌گوید؟

رسول خدا(صلی اللَّه علیه و آله) چنان بود كه اگر چیزی را از وی می‌پرسیدند و نمی‌دانست بر او دشوار و ناگوار می‌آمد بدانسان كه اثر ناراحتی در چهره‌اش نمودار می‌شد، در همین حال بود كه جبرئیل علیه السلام بر آن حضرت نازل شده گفت: ای رسول خدا این شهر شام است كه من آن را پیش روی تو بلند كرده‌ام تا آن را ببینی! رسول خدا نگریست شام را برابر خود دید، و چون از وی پرسیدند: فلان خانه و فلان جا كجاست؟ همه را یك یك جواب داد ولی با اینوصف جز اندكی از آن مردم كسی بوی ایمان نیاورد، و همین است معنای گفتار خدای تعالی: «وَ ما تُغْنِی الْآیاتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا یُؤْمِنُونَ» سپس امام علیه السلام دنبال آن فرمود: پناه می‌بریم بخدا كه به وی ایمان نیاوریم… آمنا باللَّه و رسوله …[۱]


[۱] ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، جلد ۱۱، صفحه ۳۷۰