در بحث کتاب مبین، با کار کردن روی هر کدام از آیات، برخی موضوعات آشکار می‌شود و یک مسائلی مغفول می‌ماند و لذا در شناخت کتاب مبین به مشکل برمی‌خوریم؛ پس یک شگرد معرفی می‌کنیم و با توجه به این شگرد، بحث را جلو می‌بریم: ابتدا مشخصات مربوط به کتاب مبین را از تمام آیات مربوط به آن استخراج و دسته بندی می‌کنیم و سپس همه را «با هم» و به صورت یک مجموعه می‌بینیم.

به عنوان مثال خدا در آیة ۵۹ انعام می‌فرماید: «وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلاّ هُوَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاّ يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ في ظُلُماتِ اْلأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاّ في کِتابٍ مُبينٍ»؛ هیچ کم و زیادی نیست، مگر اینکه در کتاب مبین هست. آیا فقط جملة آخر آیه به کتاب مبین ربط دارد یا بخش‌های دیگر آیه هم به کتاب مبین ارتباط دارد؟ اگر این آیه را به تنهایی در نظر بگیریم، پاسخ این سوالات مشخص نمی‌شود.

یا در آیة ۶۱ یونس صحبت از تلاوت قرآن است. بعد خداوند می‌فرماید که تمام ذرات در زمین و آسمان، در کتاب مبین هستند. آیا اشتباهی شده است!؟ چرا در آیه‌ای که صحبت از تلاوت قرآن است، از کتاب مبین صحبت می‌شود؟ همه ذرات در هستند؛ آیا کتاب مبین، همان آسمان‌ها و زمین است؟ آيا وجهی از آسمان‌ها و زمین است؟

یا در آیة ۶ سورة هود می‌خوانیم: «وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي اْلأَرْضِ إِلاّ عَلَي اللّهِ رِزْقُها وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها وَ مُسْتَوْدَعَها کُلٌّ في کِتابٍ مُبينٍ». طبق این آیه هم به نوعی همه چیز در کتاب مبین است.

یا در آیة ۷۵ نمل داریم: «وَ ما مِنْ غائِبَةٍ فِي السَّماءِ وَ اْلأَرْضِ إِلاّ في کِتابٍ مُبينٍ»؛ همه موضوعات پنهانی در کتاب مبین است. کتاب به معنای «مجموعه» است. آیا کتاب مبین، یعنی مجموعه‌ای که تمام مقولات پنهان در آسمان‌ها و زمین در آن است؟

پس با یک آیه نمی‌توانیم در این بحث به نتیجه برسیم و این موضوع از مفاهیمی است که باید ابتدا همه آیات مربوط به آن استخراج و از مشخصات آن یک لیست واحد فراهم کنیم. در آن صورت خواهیم دید که کتاب مبین مفهومی است که هر بار که خدا در قرآن در مورد آن صحبت می‌کند، وجهی از آن را مطرح می‌فرماید و در هیچ آیه‌ای همة ابعاد کتاب مبین را یک‌جا بیان نمی‌کند. البته خداوند درباره خیلی از موضوعات اینگونه صحبت می‌کند. یک نمونة دیگر آن موضوع «انسان» است. خداوند تمام مقولات مربوط به انسان را یک‎جا توضیح نمی‌دهد و هر بار از وجهی به آن می‌پردازد. در مورد موضوعات «قیامت» و «سرزمین ظهور» هم همین گونه است و خداوند همه را یک جا بیان نمی‌کند؛ بلکه بارها و هر بار از وجهی صحبت می‌کند. اگر بخواهید ببینید قیامت چیست، باید کل آیات آن را استخراج و یکپارچه کنید و سپس مشخصات آن را فهرست کنید. درباره انسان یا کتاب مبین هم همین‌طور است. به همین جهت، آیات را در بحث کتاب مبین مشخص و منظم کرده‌ایم و بحث را با «تنزیه معنا» شروع می‌کنیم.