نظر به آسمان‌ها شش آیه دارد، که اگر بخواهیم به تفکیک نگاه کنیم، در شش موضوع، که هر موضوع یک آیه دارد دسته‌بندی می‌شود.

۱- نظاره ملکوت آسمان‌ها و زمین توسط کافران

این موضوع در آیه ۱۸۵ اعراف مطرح شده است: «أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا في مَلَکُوتِ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ»؛ آیا کافران به ملکوت آسمان ها و زمین نگاه (از نوع نظاره) نمی‌کنند؟ جالب است که خداوند یک‌بار این موضوع را برای ابراهیم(ع) فرموده است و یک‌بار برای کافران. آیا بین این موضوعات ارتباطی هست؟ ان‌شاءالله در آینده صحبت می‌کنیم.

۲- برج‌هایی در آسمان قرار داده شده که برای ناظران زینت داده شده است.

این مطلب هم یک آیه دارد: «وَ لَقَدْ جَعَلْنا فِي السَّماءِ بُرُوجًا وَ زَيَّنّاها لِلنّاظِرينَ» (حجر: ۱۶)

 البته شاید صحیح این باشد که در آسمان ستارگان، هم برج قرار داده شده و هم آن آسمان زینت داده شده برای ناظران.

۳- نظاره‌ی این که آسمان بالاسر چگونه بنا شده و زینت داده شده است.

بحث زینت را که نگاه کنیم، چه در آیه ۱۶ سوره حجر و چه در آیه ۶ سوره ق به آسمان، یعنی آسمان ستارگان، نسبت داده شده است. این موضوع قابل نظاره است که آسمان ستارگان چگونه بنا شده و چگونه زینت داده شده و این که هیچ خلل و فرجی ندارد. پس خود این سه عنوان دارد: نظاره اینکه آسمان بالاتر چگونه بنا شده؛ نظاره اینکه چگونه زینت داده شده؛ و نظاره اینکه خلل و فرجی ندارد.

۴- نظاره کیفیت رفعت آسمان

در آیات ۱۷ و ۱۸ غاشیه آمده است: «أَ فَلا يَنْظُرُونَ إِلَي اْلإِبِلِ کَيْفَ خُلِقَتْوَ إِلَي السَّماءِ کَيْفَ رُفِعَتْ»؛ آیا نگاه نمی‌کنند که آسمان چگونه رفعت داده شده است!؟

۵- نظاره آن چه که در آسمان‌ها و زمین است

آیه ۱۰۱ یونس این گونه است: «قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ»؛ بگو نگاه کنند چه در آسمان‌ها و زمین است.

جالب است که صحبت درباره کافران است؛ کسانی که در باغ نیستند! طبق این آیه حتی آنها هم می‌­توانند آن‌چه در آسمان‌ها و زمین هست را نظاره کنند.

۶- انتظار غیب آسمان ها وزمین

در سوره هود آیات ۱۲۲و۱۲۳ داریم: «وَ انْتَظِرُوا إِنّا مُنْتَظِرُونَ- وَ لِلّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ»؛ باید نگاه کرد و با نگاه انتظار کشید و انتظار ظهور غیب السموات و الارض را داشت.

مقایسه «رؤیت» و «نظاره»

یک مقایسه بین «رؤیت» و «نظر» داشته باشیم. وقتی آیات رؤیت و آیات نظاره را بررسی می‌کنیم، به موضوعات جالبی می‌رسیم. برای شروع بحث، از ملکوت آسمان‌ها و زمین شروع کنیم. یک‌جا گفته می‌شود ر‌ؤیت آسمان‌ها و زمین توسط ابراهیم(ع) و یک جا گفته می­شود نظاره آسمانها و زمین توسط کافران. بیاییم این دو را تجسم کنیم. آیا وقتی ابراهیم(ع) ببیند، مانند کافران می‌بیند؟ می‌گوییم نه؛ کیفیت دیدن ایشان باید خیلی با کافران تفاوت داشته باشد. ابراهیم (ع) اهل گناه نیستند، اهل تقوای شدید هستند. با این حال، خدا راه خاصه را بروی ایشان باز کرده است. پس باید کیفیت نگاهشان خیلی فرق داشته باشد. آن کیفیت برتر نگاه به ملکوت آسمان‌ها و زمین را خداوند می‌فرماید «رؤیت» و آن کیفیت ضعیف را که کافران هم می­توانند داشته باشند، خدا می‌فرماید «نظاره».

نتیجه می­‌گیریم رؤیت «همه‌جانبه» است، مانند رؤیت ملکوت توسط ابراهیم(ع)؛ اما نظاره «موضعی» است، مانند نظاره کفار به ملکوت.

اگر بخواهیم به نظاره بر این اساس عنوان دیگری بدهیم، می‌شود گفت مشاهدات برزخی؛ یا مکاشفات و مشاهدات برزخی. کسانی که اهل مشاهده و مکاشفه هستند، نکته‌نکته خداوند چیزهایی را در آسمان برویشان باز می­‌کند. کلی نمی‌بینند، کلی‌نگر نیستند. نمی‌توانند نظام را در برزخ متوجه شوند؛ یا در یکی از آسمان‌های برزخی؛ یا در ملکوت. ملکوت را می­‌بینند، اما مورد مورد می­‌بینند؛ ملکوت این فعل، ملکوت آن فعل. اما نظام ملکوت را نمی‌بینند. ابراهیم(ع) وقتی به ملکوت نگاه می­‌کند، نظام ملکوت را می‌بینید. اینها خیلی با هم تفاوت دارد.

رؤیت ملکوت آسمان‌ها و زمین وقتی به ابراهیم(ع) عطا شد، به خاطر تقویت یقین ایشان عطا شد: «وَ کَذلِکَ نُري إِبْراهيمَ مَلَکُوتَ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ وَ لِيَکُونَ مِنَ الْمُوقِنينَ» (انعام: ۷۵)

به خاطر این که ایشان اهل یقین باشد. اهل یقین شدن ایشان را خداوند به وسیله رؤیت ملکوت قرار داده است. اما اهل یقین شدن دیگران را خداوند به وسیله تفصیل آیات در آسمان‌ها قرار داده است. در سوره رعد آیه ۲ خداوند درباره آسمان‌ها می‌­فرماید: «اللّهُ الَّذي رَفَعَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها»؛ خدا کسی است که آسمانها را رفعت داد بوسیله ستون‌هایی که قابل دیدن نیستند. «ثُمَّ اسْتَوي عَلَي الْعَرْشِ»؛ سپس از عرش شروع کرد به اداره کردن. «وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ کُلٌّ يَجْري ِلأَجَلٍ مُسَمًّي»؛ خورشید و ماه را قابل استفاده قرار داد برای مردم و هر کدام تا یک زمان مشخصی جاری هستند. «يُدَبِّرُ اْلأَمْرَ»؛ خداوند امور را تدبیر می­‌کند. «يُفَصِّلُ اْلآياتِ»؛ خداوند آیات را تفصیل می­‌دهد. کدام آیات؟ همان آیاتی که در محدوده آسمان‌ها از آنها صحبت می­‌کند. در انتهای آیه هم می‌فرماید: «لَعَلَّکُمْ بِلِقاءِ رَبِّکُمْ تُوقِنُونَ»؛ تا بوسیله تفصیل آیات در آسمان‌های هفت‌گانه و زمین، شما اهل یقین شوید.

وقتی موارد رؤیت ونظاره را باهم مقایسه می­‌کنیم، رؤیت وسیع‌تر است، ولی نظاره بسیار محدودتر است.

رؤیت معمولا مربوط به آسمان‌های بالاتر است و نظاره بیشتر مربوط به آسمان اول است.

لذا آنجا که خدا می­‌خواهد با رسول الله(ص) صحبت کند، می‌فرماید «أ لم تر …». آنجا که می­‌خواهد موضوعات بزرگ و نظامات را مطرح کند، نظام در آسمان‌ها را، موضوعات بزرگ آسمانی را خدا می­‌خواهد مطرح کند، معمولا آنجا واژه رؤیت را به کار می­‌گیرد. اما آنجا که می­خواهد از موضوعات کوچک یا موردی صحبت کند، بیشتر واژه نظاره را به کار می­‌گیرد.