بصر به آسمان‌ها هفت بار در قرآن آمده است که به ترتیب مطرح می‌­شود.

۱- بصیر بودن نسبت به رب آسمان‌ها و زمین

در آیه ۱۶ سوره رعد آمده است: «قُلْ مَنْ رَبُّ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ قُلِ اللّهُ».

بحث رب و آسمان‌ها و زمین دارد مطرح می­شود. چه کسی دارد ربوبیت می­‌کند آسمان‌ها و زمین را؟ یا رسول الله، خود شما بگو الله. این بحث را دارد مطرح می­‌کند؛ بعد می­فرماید: «قُلْ هَلْ يَسْتَوِي اْلأَعْمي وَ الْبَصيرُ». اعمی و بصیر به دنبال بحث رب آسمان‌ها و زمین آمده است؛ پس باید ربطی به آن داشته باشد: بعضی‌ها اعمی هستند، نسبت به رَبُّ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ؛ درحالی که انسان باید بصیر باشد، نسبت به ربوبیت آسمانها و زمین.

۲- بصیر بودن نسبت به این که خلقت آسمان ها و زمین، اکبر از خلقت انسان است.

در آیات ۵۷ و ۵۸ غافر داریم: «لَخَلْقُ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ أَکْبَرُ مِنْ خَلْقِ النّاسِ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النّاسِ لا يَعْلَمُونَ وَ ما یَسْتَوِی الْأَعْمى‏ وَ الْبَصیرُ …»

می‌گوید یک چیزی را ببینید؛ نتیجه‌ای بگیرید. این جالب است. خلقت آسمان‌ها و زمین را ببینند؛ خلقت انسان‌ها را هم ببینند و بعد اکبر بودن خلقت آسمان‌ها و زمین را نتیجه بگیرند. این را خداوند می­‌فرماید بصیر بودن. پس بصیر بودن، نگاهی است که انسان نتیجه‌ای بگیرد؛ نتیجه‌ای عالی. صرف نگاه نیست.

مانند اینکه ما یک صحنه را می­‌بینیم، چیزی به ذهنمان نمی‌رسد؛ اما یک کارآگاه وقتی نگاه می‌کند نتایجی می‌گیرد که ما نمی‌توانیم.

۳- تبصره بودن بنا شدن آسمان توسط خدا و زینت دادن آن و شکافتگی نداشتن آن

خدا می‌فرماید این موضوع باعث بصر است. در آیات ۶ تا ۸ سوره ق، موضوعاتی را خدا مطرح می‌کند. با این شروع می­کند که: «أَ فَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَي السَّماءِ فَوْقَهُمْ کَيْفَ بَنَيْناها وَ زَيَّنّاها وَ ما لَها مِنْ فُرُوجٍ وَ اْلأَرْضَ مَدَدْناها …».درباره آسمان و زمین خدا دارد صحبت می‌کند. در آیه ۸ می‌فرماید: «تَبْصِرَةً»؛ یعنی این‌ها باعث بصر هستند، یا به اصطلاح برخی مترجمین بینش‌افزا هستند.

۴- هر چه «بصر» بیندازی هیچ اختلاف و تفاوتی در خلقت آسمان‌های هفت‌گانه نمی‌بینی

هر چقدر با دقت نگاه کنید و بخواهید نتیجه بگیرید، باز هیچ اختلاف و تفاوتی در خلقت آسمان های هفت‌گانه نمی‌بینید: «الَّذی خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً ما تَرى‏ فی‏ خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرى‏ مِنْ فُطُورٍ * ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ کَرَّتَیْنِ یَنْقَلِبْ إِلَیْکَ الْبَصَرُ خاسِئاً وَ هُوَ حَسیرٌ» (مُلک: ۳ و ۴)

جالب است که در این آیات ریشه‌های رأی و بصر با هم استفاده شده است. خداوند می‌فرماید به آسمان‌ها نگاه کن؛ تفاوتی احساس نمی‌کنی. «فَارْجِعِ الْبَصَرَ»؛ حالا با دقت نگاه کن. اگر عمیق بشوی، دقت کنی، بخواهی از چیزی نتیجه‌ای بگیری، باز نمی‌توانی هیچ شکافتگی و خلل و نقصانی پیدا کنی. بصر در بعضی از آیات به معنای چشم است و بعضی جاها به معنای دیدن؛ البته بیشتر به معنای مقوله دیدن است.

۵- اگر کافران از دربی در آسمان هم بالا می‌رفتند، باز می‌گفتند: بصرهای ما چشم‌بندی شده است

 اگر دری از آسمان باز کنیم که کافران از آن بالا بروند، به جای آنکه ایمان بیاورند، می‌گویند بصرهای ما چشم‌بندی شده است.

این موضوع در آیات ۱۴ و ۱۵ سوره حجر آمده است: «وَ لَوْ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ بابًا مِنَ السَّماءِ فَظَلُّوا فيهِ يَعْرُجُونَ»؛  اگر ما دربی از آسمان برویشان باز می­‌کردیم، آنها بالا می‌رفتند؛ اما با این حال طبق آیه ۱۵: «لَقالُوا إِنَّما سُکِّرَتْ أَبْصارُنا بَلْ نَحْنُ قَوْمٌ مَسْحُورُونَ»؛ در آن صورت می‌گفتند، ما سحر شده‌ایم.

۶- ربِّ آسمان‌ها و زمین «بصائر» نازل کرده است

خداوند به عنوان رب آسمان‌ها و زمین بصائر نازل کرده است. آیه ۱۰۲ سوره اسراء می‌فرماید: «قالَ لَقَدْ عَلِمْتَ ما أَنْزَلَ هؤُلاءِ إِلاّ رَبُّ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ بَصائِرَ وَ إِنّي َلأَظُنُّکَ يا فِرْعَوْنُ مَثْبُورًا» از قول موسی(ع) می‌فرماید که ای موسی تو می‌دانی که این‌ها را رب آسمان‌ها وزمین نازل کرده و این معجزات، بصائر است. یعنی ببین عصا را و خدا را نتیجه بگیر. ید بیضا را ببین و خدا را نتیجه بگیر.

۷- تگرگ نزدیک است که بصر‌ها را از بین ببرد

خدا این موضوع را فقط در یک آیه می‌فرماید. این آیه را هم چون واژه سماء در آن استفاده شده، نگاه می‌کنیم:

«أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ یُزْجی‏ سَحاباً ثُمَّ یُؤَلِّفُ بَیْنَهُ ثُمَّ یَجْعَلُهُ رُکاماً فَتَرَى الْوَدْقَ یَخْرُجُ مِنْ خِلالِهِ وَ یُنَزِّلُ مِنَ السَّماءِ مِنْ جِبالٍ فیها مِنْ بَرَدٍ فَیُصیبُ بِهِ مَنْ یَشاءُ وَ یَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ یَشاءُ یَکادُ سَنا بَرْقِهِ یَذْهَبُ بِالْأَبْصارِ» (نور: ۴۳)

خدا می‌فرماید تگرگ از آسمان می‌بارد؛ «يَکادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِاْلأَبْصار»ِ.

این بحث درباره بصر بود.

اِرتقاب امور (ردّ امور را در آسمان دنبال کردن و آنها را پیوسته رصد کردن)

بحث ارتقاب هم یک آیه دارد؛ آیه ۱۰ سوره دخان: «فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبينٍ». یعنی از آسمان دخان می‌آید؛ ردش را در آسمان دنبال کن؛ پیوسته رصد کن تا واقع شود.

چرا ردش را دنبال کنیم؟ زیرا امور در خلال پایین آمدن ممکن است تغییر داده شوند. شما این را ردش را دنبال کن که چگونه پایین می‌آید؟ چه می‌شود؟ کی واقع می‌شود؟

این خلاصه‌ای بود درباره بحث نگاه به آسمان از منظر چند ریشه رأی، نظر، بصر و رقب.